Wielka woda – relacje o powodzi

Maj 24, 2016

Barczków

– Co ojcowie opowiadali?

W dziewińcet cwårtym roku to było, takå włoda wielkå… I to była lodůwka! To był lůd! To nie było w lecie, tylko w zimie, znacy sie to było w marcu, jak lody rusajo do morza… Co pynkå lůd i te strumyki wsystkie, te potoki zbiyrajo… Do Raby, do Wisły wsystko sie ładuje no i to było wtyncås włåśnie. łOne tu jak dwůr jest, a tyn wåł był taki… Do pionu, to łůn miåł dwa i půł metra wysokości! I tu te lody przystawiło i wyrwåło i do dzisiej taki důł tam jes. Bo jak pynk wåł, to te lody pchåło tu na te strůny, na wsystkie płola. I dopiyro tu ulzyło tym rzekom i dopiyro dzieś [gdzieś] půźnij tyn nurt sie, to koryto sie dzieś zrobiło, tam płodålyj popłynyło i szczaskało to włåśnie, bo napůr włody był łokropny…

– Mówili, że strasznych tu szkód narobiło…

– No, to było w dziewińcet cwårtym, to dziådek jesce łopowiadåł. Bo w szejdziesiontym roku, to były wåły inne. Ale na przykłåd tu – to byłoby do půł łokiyn. Bo tu juz na podmurůwce wyschło wsystko.

– Mówimy o tym miejscu?

łO tym miyjscu, na przykłåd… No w szejdziesiontym takå włodå była, jak Uście [Solne] jes bardzo wysoko, to włodå była pod piekarnio [pod piekarnię]. Bo tu przerwåło wåł pryndzy i włodå była pod piekarniå, ale to takå siła uderzeniowå była, ze jak przerwåło tam duzo do Brůnka, to była przykrytå całå. Na strychach mieli włode – w tych starych chåłpach. Wåły przerwåło [sic!] na Grůbce, most na Grůbce zerwåło, tyn co na Gůrke sie jedzie. No, dopiyro włodå zesła tu łod nås i to włodå posła wtyncås i łu nås łodkryło. My mieli takiego siwego kůnia, jå w Uściu byłem i jå pamiyntam jesce po nizinach, to tyn kůń był do půł brzucha, nogi sie mi måcały płotont we włodzie, no ale przyjechałem pło cosik to. A kłoty były dwa na tem… na dachu, i cosik to jesce było w důmu, pies był na strychu. I przyjechałem jedzynie przywiyś.

– To było i tak, że bydlęta też by się potopiły?

– Jak kto nie wyprowadził… Ale jeździyli, jeździyli tymi amfibiami, to było w szejdziesiůntym roku, no i wywłozili. Włojsko przyjechało tutej, czy [trzy] amfibie, no i wywieźli zwierzynta, ludzi i tych starych, to powywozili tam do Uściå do szkoły, bo wtyncås nie było nauki…

– A teraz Wisła taka, że żabie po oczy.

– Panie, tu było takå panika, ze ni må [sic!] sie co rozwłodzić, ze noc ciymnå i guchå. Wyłoncyli światło, bo wiadomo elektrowniå, jakby zwarcie zrobiło sie z prondym w razie cego. Wyłoncyli światło no i przyjechåł kierowca z włorkami. Bo my dzwonili: Włorkůw nåm przywiyźcie! Piåch i włorkůw! Jedyn telefon był we wsi – tylko jedyn telefon, nie tak jak dziś komůrki majå, wsystko lezy na stole byle dzie… Na plecak [sic!] my wsystko nosili, te dziury my łatali, co wymiyło w tym wåle – włorkami z piåchym ładowali. No i przyjechåł kierowca, Star dwajścia jesce auto. Dźwicki łotwiyrane płod wiater. – No przywiůz ześ worki? No pewnie, pełno! To słuchaj, jedź tam. – Dzie jå nawrůce?! Wsyndzie zalane włodo[wodą]! Bo to przecieki były takie łokropne, ze cza było do půł kolån chłodzić we włodzie. Wsiåd ktůrysik z nim: Tam wjedzies na wåł, cofnies se w tył – w przůd, w tył – w przůd i nawrůcis tam. łOn dzieindzi nie nawrůci, wpłonad droge sie nie wrypie, bo nie wyjedzie. Kto go wyciognie [sic!] půźniyj? Traktorůw nie było wtedy… No i wåł jest utwardzony, rampy utwardzone. Tam jak chłopåk wyjechåł na wåł, jak ujrzåł te włode, jak sie łokropnie przelok [sic!]: włodå byłå růwniutko z wåłym. Tak wymanewrowåł tym autym, chyba tak samom tylko nerwami i łon kiper do gůry… Posły wsystkie włorki w pierony za włodom! Kiper do gůry i posło wsytsko na amyn, w te bałwany włody… Z nerwůw to zrobił. Tak sie chłopåk przelonk, ze jak jom ujrzåł… Nigdy nie widziåł takiyj włody.

– No a kto to widział taką wodę?

No… – Przyślijcie nåm jakich ludzi, bo my tu som przemokniynci, my som głodni, przyślijcie co, przyślijcie! Przysłali ze szkoły milicyjnyj spod Krakowa. Ta szkoła co jest w Sułkowicach. Przysłåli [sic!] takich młodych chłopåkůw. Wystråchane to wsystko… Bůty przemokniynte zaråz, ciapciajom po ty włodzie, nic nie umiom zrobić, bojo sie, Rany Boskie Świynte! A my targamy włorki takie ciynkie na monke co były, łonucki zmieniåmy, wyrzucåmy to to wsystko, łonucki suche zakłådåmy. Idziewa. Katastrofa była, no łokropnie, łokropnie! Zamiåst płomocy, to nam przysłali takich chłopåkůw…

– I ich trzeba było pilnować, żeby się nie potopili?

– Zeby sie nie potopili… A skoda gådać… Nawet ni må co!

– Ale wtedy to już nie było zmiłuj się.

– Głodzina pewnie była czeciå po půłnocku… No siedziåłem przy telefonie… Tacy wsyscy… Niek sie dzieje co chce! Włojsko było i amfibie mieli jedne do uciekaniå, bo tyz chłodziło ło ludzi, zeby ludzi nie płotopić. I dzwoni telefon, můwi: Słuchåjcie, jest takå sprawa… Puscåmy siedym metrůw włody ze zåpłory, bo mury sie juz zacynajo chwiåć. A do wås przyjdzie siedymdziesiont centymetrůw. Siedym metrůw słup włody puscåmy z zåpory, a u nås jest juz włodå růwno z wåłym… Jak przyjdzie siedymdziesiont centymetrůw nad stan, no to musiåło przelåć, bo ta włoda przysła… No i tyn gospodarz tyn taki můwi: K…a, no to przeciez…! A łůn był straśnie nerwowy cłowiek, łůn juz niy zyje. I łubudu tym aparatem! Czask! Rozpruł cały tyn telefon z tych nerwůw, no i bez łoncności my som, ale za chwile rakieta cerwonå – znacy, ze przerwåło… Uciekać!

Wola Przemykowska

– Was też pozalewało w sześćdziesiątym roku?

Kobieta 1: Dwa razy była włoda. Jednå zesła, płotym wchodziła drugå…

– A gdzie się to urwało?

K1: Gdzieś tu na… Uswica przerwåła i půźniij płod Włolo Rogosko [Wolą Rogowską] Wisła, i to…

Mężczyzna: Panie, teråz według szejdziesiontygo roku, bo w szejdziesiontym roku jå pamiyntåm dobrze włode, to było strach na wåł wyjś, mało brakło do wiyrzchu, a teråz włoda była… ławke nie przykryła i przerwåło?

K1: Teråz była u mnie w domu, była szejdziesiont dwa centymetry, bo mierzyli, szejdziesiont dwa centymetry na dole, no przeciez tu nie wesła, no…

Wszystko poniszczone?

K1: No wsystko poniscone. No i tak troske my to zrobili porzondek, wycyściło sie, za dwa tygodnie łod nowa. Ta drugå była gorså…

Kobieta 2: Wiynkså była.

K1: … bo te śmieci, co ludzie wywålili, to wsystko, to przyniesła, te smrody do důmu wsystko tu… My zastawiåli, syn przyleciåł i zastawiåł. Taki stůł był łobity cerato, postawił, napchåł takich ciuchůw starych, můwi: To ta włodå bedzie cystå wchodzić. Jå wchodze do miyskaniå, a łona juz stamtond wesła bez ściany, bez mur juz wesła do důmu…

K2: Bez ściane sie przesadziła, bo u nås tyz tam taki pokoik był, to dzwi tam ni må, to tak samo była włoda. Z tyłu za domym jes taki płokoik przystawiony, to tyz była włoda.

K1: W szejdziesiontym roku jå miyskałam na Kopacach, tam gdzie syn teråz miyskå, to u nås było tak, tam przerwåła w gůrze włoda i wesła. To był dům, tyn co miyskå wybudowany, to przykryło łokna, bo był nieskońcony tyn dům. A stary dům, jesce siedzielimy tyko w starym, to stary pływåł, rozdarło go půźniij ta włoda, chociåz ståł za tym nowym. Był drewniany… rozerwåło go, bo to nie było dåwnij fudamentůw tyko na przyciesiach…

– Na pyskach siedziało, nie? Tak na tym postawione no to jak dostało wody to go dźwignęło?

K1:…Tak go z…, no jak w tem murowanem [sic!] dosyć wysoko było przykryte łokna. Wsystkomy stracili…

Nic nie zostało?

K1: Nic… Jak posłam, no bo nås wywieźli, jagem posła do důmu, to tu gdzie tyn nås dům, taka matniå była… Tam przekopali, te włode puścili, to wydarło takie dżewa kolosy powydziyrało ze ziymi, ta włoda z wsystka schłodziła do nås, to jagem sła, to płoza kolana jesce to jako było nieprzyjymnie iś, bo ona ståła i była cyściutkå, a kiela tego robactwa…

M: Dziadoctwa było…

K2: Pliskůw…

K1: Ile było to nieprzyjemnie… Sła… Stary dům… Wsystko, nawet łůzka powywålane, safy… Wejś ni moznå było do tego domu… Wsystkie sadze z piecůw, bo to piece…

M: Wypłukało.

– Czy nikt nie uprzedzał, że trzeba uciekać przed powodzią i czy nikt po Was nie przyjechał?

K1: No płotem… No płotem przyjechali, ale to půźno, jag juz włodå dobrze wesła, juz zakryła wsystko to…

– Czy cały inwentarz się potopił?

K1: Nie, tag mało – ludzie zdonzyli, jag juz ta włoda sła, to kåzdy uciekåł na wåł.

– Gdzie uciekaliście w sześćdziesiątym?

M: W Zåbłorůw

– Słyszeliśmy w Zaborowie, że ludzie, że ludzie brali cały swój dobytek i uciekali…

K1: Wsystko, wsystko…

K2: Bo dåwni ludzie mieli wiyncy bydła, wiyncy świj [świń]…

K1: Kåzdy uciekåł z bydłem.

K2: A teråz tag ni majo, teråz tag nie chowajo to… tego ni må.

– Pamiętacie u kogo byliście?

M: A jå u takigo byłem… łOn nie zyje juz… W Hameryce jes, Kacmårcyk taki starsy, łod Zåborowjå…

K2: Jag w szejdziesiontym roku była głymbså płowůdź, no tu w Scurowy [Szczurwej], to nås włojsko wywłoziyło…

– Przyjęli Was serdecznie?

M: No to rodzina troche przecie, przecie dzieci z młojo matko były…

K1: W szejdziesiontym roku to mie wywieźli z dziećmi nåjpszůd do Důmu Ludowygo w Zåborowiu, a potem dopiyro byłam u takich Mrozůw…

– Rozdzielali Was?

K1: Tak, to tam byłam chyba dwa cy czy dni, a płotym my sie wrůcili. Tato przyjechåł z Włoli, ze Średni no, bo to było w Kopåcach płowůdź, no i przyjechåł kůjmi, ale było tag zalåne ze płod strachym było jechać…

M: Koło lassu było nåjgorzy zalåne, jå łod Zåborowiå jeździł…

K1: Ale i całå Włolå [Rogowska] była zalånå pło Kowålcyka… Całå Włolå tutej była… Całå ta drůga po Kowålcyka zalånå… No to nie było widać dzie jechać nawet…

– A podobno kiedyś powódź przyszła zimą?

K1: Takie to nie wiym… bło była jesce w czydziestym ścwartym roku jå… Mie nie było na świecie… To była włoda, ale to była we zniwa. Tata łopowiadåł, ze sła łod Důnajca ta włoda… To tak… łon łobiyroł japka na jabłonce i jag zobåcył, to ta pchała wsyskie te dziesiontki, bo to dåwni sie kłosiło i ståło… To ta wsysko pchała ta włoda…

– Słyszeliśmy o jakiejś zimówce…

K1: Ale to mogła być, ale nie za nasych casůw…

K2: W czydziestym cwårtym roku… Cy ktůrym? Co łopowiadali starsi…

K1: W czydziestym cwårtym… To takie płowodzie podobno były…Ale tå była w lipcu… Ale była wceśni… Tyko nie wiym kiedy były te wåły… Przedtym były niskie te wåły. Můj wujek był půźni tem straźnikiem, pilnowåł tych wåłůw… Inżynier Dylong budowåł te wåły tutej i łůn můwiył, ze můwili, ze za duze te wåły sypie, a łon płowiedziåł, ze za pårenåście låt bedo za małe! No i niedługo usło, nieduzo usło…

Zaborów

[przedniojęzykowo-zębowe ł – zaznaczone pogrubieniem w tekście.]

– Doświadczyliście tego żeby woda przyszła?

– No we wsi tylko nie, ale koło wsi, załůzmy drugo wieś tu jest to tamtyndy sła i wsytko tu jakby od nås jakieś sto metrůw, sto pińdzisiot [pięćdziesiąt]… Wsystko tam na całe wsie zalåło, wsytko… Nås to nie spotkało jako Zåborůw, tego zebyśmy sie przeprowådzali dzieś, aleśmy przyjmowali tyk [sic!] ludzi. U nås to juz było nie w jedne płowůdź, bo teråz było łostatnio, ale przedtem było juz ze dwie płowodzie i te wioski, uciekały w nocy z krowami, no co tam miåł za dobytek i uciekåł, no wiync cza było go przyjońć. No to my tu mieli stodołe, no to w stodole tam te krowy i te świnie, a ludzie z nami. No i potem było z temi ludźmi mieli takie kolezeństwo. No bo łůni byli wdziyncni nåm.

– Przecież teraz wiadomo, że to ludzie sobie teraz tam pomagają, ale może nie tak chętnie, a wtedy może było łatwiej o taką pomoc, że taka solidarność pomiędzy tym rolnikiem była, że wiedział co to znaczy jakby jemu się nie daj Boże takie coś stało, żeby musiał stracić wszystko…

– Jå wiym…? Tak bym płowiedziåł, ze teråz to, takå sie zrobiła nienawiś ludzi, jedni do drugik, takå… Ta jak w tej polityce, tak samo. Widzi Pån, ze jedni chco przyjoć [przyjąć] tych emigrantůw całych a drudzy krzyco – Nie! Ale wtyncås tego nie było i jak sie te wsie sprowadzały – to nie było mowy, zeby go nie przyjoć i ze nik sie nie krzywdował, tylko z cheńcio [chęcią]! Jesce dawåł mu jeś i dawåł, bo cza było, i dawåł… To bydło zywił. Załůzmy my mieli jesce, a łoni juz nie mieli nic! Bo przysed z gołymi rykami [rękami], z tym co przyprowadził w nocy, przysed i cza było pomůz i nik sie nie krzywdowåł, nik!

– A to księża też nawoływali żeby pomagać?

– Nie cza było ksiyzy, nie cza było nikogo, dzie tam! Jak przyjechali tacy ludzie załůzmy z Rogoskiej Włoli [Wola Rogowska, gm. Wietrzychowice] do nås, całå familiå i tam na włozie świnie malutkie i ta maciora i krowy za włozem i tak dalej… No i ido drogo i widzo jakiś plac. My: Chodźcie tu! Juz sie wprowadzało wsyndzie! Załůzmy, ze miåł troje, cworo dzieci, jak by můgł nie dać im jeś? Mowy nie było! Nie słysåłem ło takiem cłowieku we wsi, zeby powiedział, ze – Jå nie chce przyjoć albo – Nie przyjme

Zagadka

Maj 24, 2016
 Matka pykatka, ojciec dziubåsek, a dzieci skakajo.




Odp. stypa 

Fotografie

Wrzesień 1, 2016

***

Wrzesień 4, 2016

W Wielki Piątek stał się smutek,

dusza z ciała uleciała,

na zielonej pådła łące

i gorzko zapłakała:

Z kim jå będę nocowała?

Duszo, Duszo zły sąd będzie,

złym i dobrym płacił będzie.

Jedni staną po prawicy,

drudzy staną po lewicy.

Ci co staną po prawicy

będą sami pobożnoci,

a co staną po lewicy

będą sami grzesznicy.

Ścielą, ścielą brzytwy łoże

któż tu na tym będzie leżåł?

Ty grzeszniku żeby wiedziåł.

Duszo, Duszo nie lękaj się

idź do kościoła spowiadaj się.

Tak się długo spowiadała,

że aż ziemia pod nią drgała.

Same dzwony jej dzwoniły

do nieba ją prowadziły.

Same organy jej grały

tak się ładnie z nią witały.

Idźże Duszyczko na ten próg

podziękuj Panu Bogu za ten cud,

żeś się do Nieba dostała

z Bogiem Ojcem królowała,

co dej Boże. Amen. 
(podała Zofia Strączek z Niedzielisk)

 

Wyliczanki

Październik 10, 2016

– Ene due rike fake torba borba usme smake deus deus kosmateus i morele banks, raz, dwa, trzy dziś obiadu nie zjesz ty!

– W pokoiku na stoliku stało mleczko i jajeczko, przyszedł kotek wypił mleczko, a ogonkiem stłukł jajeczko. Przyszła mama kotka zbiła, a skorupki wyrzuciła. Przyszedł tata kotka schował, a mamusie pocałował.

(Podała Paulina Maj z Dąbrówki Morskiej)

 

 

 

Rymy dziecięce

Listopad 8, 2016

Rym do ślimaka:

Ślimak, ślimak pokaż rogi, dam Ci sera na pierogi, jak nie sera to kapusty i ślimaczku będziesz tłusty! 

(Ten i podobne wierszyki dzieci wygłaszają, gdy zobaczą ślimaka.)

Rym do bociana:

Bocian kiszka, przynieś mi braciszka! 

(Dzieci widząc bociana, biegają za nim i wołają, by przyniósł ten przyniósł im rodzeństwo.)


Rym do biedronki:

Biedronecko, fruń do nieba przynieś mi kawåłek chleba!

Winszowanie

Listopad 8, 2016

Ja mała różyczka wypadłam z koszyczka nie umiem dziękować tylko babcie pocałować.

Modlitwa dziecięca

Listopad 8, 2016

 Do Ciebie Boziu rączki podnoszę o zdrowie taty i mamy proszę.
I proszę także niech mnie od złego na każdym kroku anioły strzego!

(podała Genowefa Szymańska ze Strzelec Wielkich)

Koło Gospodyń Wiejskich Wrzępia

Listopad 8, 2016

Koło Gospodyń Wiejskich ze Wrzępi

Las i ludzkie sprawy – wspomnienia Pawła Kani

Listopad 8, 2016
kania




Nagranie zostało zrealizowane dzięki współpracy z Dialektologiczną Fonoteką Wydziału Polonistyki UJ  i prezentuje ono bardzo ważny dla poczucia lokalnej tożsamości głos pokoleń. Tym samym, z serdecznego obowiązku, składamy gorące podziękowania mieszkańcom okolic Szczurowej za włożony trud i podzielenie się swoimi wspomnieniami i opowieściami.

å – tzw. a pochylone należy czytać jako dźwięk pośredni między a a o

ů – tzw. o pochylone czyli dźwięk pośredni między o a u

ł – wiąże się z tzw. labializacją; poprzedza głoski o lub u dźwiękiem zbliżonym do ł; np. łopój czytane jako łopój

ł – pogrubione ł czyli tzw. przedniojęzykowo-zębowe (sceniczne) ł, obecne w wymowie niektórych osób starszych